Cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran vào đầu năm 2026 đã đẩy căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông lên mức chưa từng có, tạo ra những hệ lụy đáng kể đối với thị trường bảo hiểm toàn cầu. Theo phân tích của Kennedys Law, các tác động không chỉ giới hạn ở bảo hiểm chiến tranh mà còn lan rộng sang hàng hải, hàng không, tín dụng thương mại và rủi ro chính trị.
1. Bảo hiểm bạo lực chính trị (Political Violence)
Ngay sau các cuộc tấn công ban đầu, Iran đã tiến hành các đợt đáp trả bằng tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào nhiều quốc gia Vùng Vịnh và Israel. Một số tên lửa và drone đã xuyên thủng hệ thống phòng thủ, gây thiệt hại cho cả tài sản quân sự và dân sự như sân bay, cảng biển, trung tâm thương mại, khách sạn, nhà máy lọc dầu và cơ sở LNG.
Điều này có thể dẫn đến:
- Làn sóng yêu cầu bồi thường đối với thiệt hại tài sản tư nhân theo đơn bảo hiểm bạo lực chính trị.
- Tổn thất được bảo hiểm bởi các công ty địa phương nhưng tái bảo hiểm ra thị trường London.
- Các vấn đề pháp lý liên quan đến “aggregation” (tổn thất gộp) trong các hợp đồng tái bảo hiểm.
Ngoài ra, lo ngại về việc nguồn tên lửa đánh chặn của Mỹ và các nước đồng minh là hữu hạn làm gia tăng rủi ro tổn thất quy mô lớn nếu xung đột kéo dài.
2. Bảo hiểm hàng hải (Marine Insurance)
Khu vực Biển Đỏ, Vịnh Aden và Vịnh Ba Tư vốn đã nằm trong danh sách khu vực loại trừ chiến tranh đối với nhiều đơn bảo hiểm thân tàu. Tình hình leo thang hiện nay làm gia tăng đáng kể rủi ro:
- Tàu bị tấn công tại Eo biển Hormuz và ngoài khơi Oman.
- Nguy cơ ô nhiễm nghiêm trọng nếu tàu chở dầu đầy tải bị tấn công.
- Khả năng phong tỏa Eo biển Hormuz (chiếm khoảng 20% nguồn cung dầu và LNG toàn cầu).
Hệ quả bảo hiểm bao gồm:
- Tăng mạnh phí bảo hiểm chiến tranh.
- Nguy cơ khiếu nại theo đơn bảo hiểm mất thu nhập (loss of hire).
- Khả năng phát sinh yêu cầu bồi thường tổn thất toàn bộ nếu tàu bị giữ trên 12 tháng.
- Tranh chấp giữa chủ tàu và người thuê tàu về nghĩa vụ điều tàu vào khu vực nguy hiểm, off-hire và bất khả kháng.
Ngoài ra, việc tắt hệ thống AIS vì lý do an ninh, cũng như các sự cố giả mạo GPS (GPS spoofing), có thể làm tăng nguy cơ va chạm và mắc cạn, tạo thêm áp lực lên bảo hiểm trách nhiệm và thân tàu.
Đối với bảo hiểm hàng hóa, khoảng 135.000 container (ước tính trị giá 4 tỷ USD) đang quá cảnh trong khu vực. Việc đổi tuyến qua Mũi Hảo Vọng sẽ làm tăng chi phí, chậm trễ và gián đoạn chuỗi cung ứng. Phạm vi bảo hiểm sẽ phụ thuộc vào việc tổn thất được phân loại là chiến tranh hay khủng bố, cũng như cách áp dụng điều khoản loại trừ chậm trễ.
3. Bảo hiểm hàng không (Aviation)
Việc đóng cửa không phận tại Qatar, UAE, Bahrain và Kuwait khiến nhiều đội tàu bay phải nằm đất. Các cuộc tấn công bằng tên lửa vào sân bay làm gia tăng nguy cơ tổn thất toàn bộ máy bay khi đang đỗ trên mặt đất.
Đáng chú ý, theo phán quyết trong vụ AerCap Ireland Limited & Others v AIG & Others [2025], máy bay có thể đã được coi là đang chịu “war peril” (rủi ro chiến tranh) trước khi tổn thất thực tế xảy ra, dẫn đến khả năng nhà bảo hiểm chiến tranh vẫn phải chịu trách nhiệm dù đã phát hành thông báo sửa đổi hoặc hủy bảo hiểm.
Điều này có thể làm gia tăng đáng kể trách nhiệm của thị trường bảo hiểm chiến tranh hàng không.
4. Rủi ro chính trị và tín dụng thương mại
Nếu Eo biển Hormuz bị đóng cửa kéo dài:
- Giá dầu có thể vượt 100 USD/thùng.
- Nguy cơ lạm phát quay trở lại.
- Khả năng xảy ra suy thoái kinh tế toàn cầu.
Suy thoái kinh tế có thể kéo theo:
- Gia tăng yêu cầu bồi thường bảo hiểm tín dụng thương mại do doanh nghiệp mất khả năng thanh toán.
- Các yêu cầu bồi thường “contract frustration” do không thể thực hiện nghĩa vụ giao hàng.
- Khả năng phát sinh yêu cầu bồi thường “forced abandonment” theo đơn bảo hiểm rủi ro chính trị nếu các doanh nghiệp buộc phải rút khỏi khu vực.
Các nền kinh tế châu Á như Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc đặc biệt dễ bị tổn thương do phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng từ Vùng Vịnh.
5. Khuyến nghị đối với Người được bảo hiểm tại Việt Nam
Mặc dù Việt Nam không trực tiếp tham gia vào cuộc xung đột, các doanh nghiệp Việt Nam vẫn có thể chịu ảnh hưởng gián tiếp thông qua chuỗi cung ứng toàn cầu, biến động giá năng lượng và tác động lan tỏa đến thị trường bảo hiểm quốc tế. Do đó, người được bảo hiểm tại Việt Nam nên chủ động rà soát lại mức độ rủi ro và chương trình bảo hiểm hiện tại.
5.1. Rà soát phạm vi bảo hiểm chiến tranh và bạo lực chính trị
- Kiểm tra xem rủi ro chiến tranh, khủng bố và bạo lực chính trị đang được bảo hiểm, bị loại trừ hay áp dụng hạn mức phụ trong các đơn bảo hiểm tài sản, hàng hóa và trách nhiệm.
- Xác định liệu có đơn bảo hiểm chiến tranh riêng biệt và điều khoản thông báo hủy bảo hiểm của doanh nghiệp bảo hiểm.
5.2. Đánh giá rủi ro hàng hải và hàng hóa
- Xác định các lô hàng đang hoặc có kế hoạch vận chuyển qua Biển Đỏ, Vịnh Aden hoặc Eo biển Hormuz.
- Kiểm tra điều khoản mở rộng rủi ro chiến tranh và khả năng áp dụng phụ phí chiến tranh.
- Lưu ý điều khoản loại trừ chậm trễ, đặc biệt trong trường hợp hàng hóa bị giữ nhưng không hư hại vật chất.
- Làm việc với đối tác logistics để xem xét tuyến vận chuyển thay thế và phân bổ rủi ro theo hợp đồng.
5.3. Rà soát điều khoản hợp đồng và bất khả kháng
- Kiểm tra điều khoản bất khả kháng (force majeure) và điều khoản liên quan đến lệnh trừng phạt trong các hợp đồng thương mại quốc tế.
- Đánh giá nguy cơ phát sinh tranh chấp do không thể thực hiện nghĩa vụ giao hàng hoặc thực hiện hợp đồng.
- Làm rõ trách nhiệm phân bổ rủi ro giữa người bán, người mua, chủ tàu, người thuê tàu và đơn vị giao nhận.
5.4. Theo dõi rủi ro tín dụng và đối tác
- Đánh giá tình hình tài chính của khách hàng và nhà cung cấp nước ngoài, đặc biệt các đối tác chịu ảnh hưởng từ biến động giá dầu và LNG.
- Rà soát hạn mức tín dụng trong đơn bảo hiểm tín dụng thương mại và nghĩa vụ thông báo nợ quá hạn.
- Chủ động đánh giá kịch bản xấu nếu đối tác mất khả năng thanh toán.
5.5. Doanh nghiệp phụ thuộc vào năng lượng
Các ngành tại Việt Nam phụ thuộc lớn vào dầu và LNG nhập khẩu (sản xuất, điện, vận tải, công nghiệp nặng…) cần:
- Đánh giá tác động của giá năng lượng tăng cao kéo dài đối với biên lợi nhuận.
- Rà soát điều kiện kích hoạt bảo hiểm gián đoạn kinh doanh (Business Interruption), lưu ý rằng đa số đơn BI yêu cầu có thiệt hại vật chất trừ khi có điều khoản mở rộng.
- Cân nhắc kết hợp công cụ quản trị rủi ro tài chính (hedging) cùng với giải pháp bảo hiểm.
5.6. Doanh nghiệp hàng hải và hàng không
Các hãng tàu, hãng hàng không và đơn vị thuê tàu tại Việt Nam nên:
- Theo dõi sát thông báo điều chỉnh phụ phí chiến tranh và thông báo rà soát/hủy bảo hiểm từ doanh nghiệp bảo hiểm.
- Lưu trữ đầy đủ hồ sơ đánh giá rủi ro và quyết định điều tuyến.
- Rà soát điều khoản bắt giữ tàu, mất thu nhập (loss of hire), off-hire trong hợp đồng thuê tàu.
5.7. Chủ động làm việc với môi giới và doanh nghiệp bảo hiểm
Trong bối cảnh phí bảo hiểm chiến tranh có thể biến động mạnh và điều kiện thẩm định chặt chẽ hơn:
- Chủ động trao đổi sớm trước kỳ tái tục.
- Cung cấp thông tin cập nhật về tài sản, tuyến vận chuyển và biện pháp quản trị rủi ro.
- Đánh giá khả năng sẵn có của năng lực nhận bảo hiểm (capacity), đặc biệt đối với nghiệp vụ chiến tranh và bạo lực chính trị.
Kết luận
Cuộc xung đột Mỹ – Iran không chỉ là một sự kiện địa chính trị mà còn là một phép thử lớn đối với thị trường bảo hiểm toàn cầu. Từ bạo lực chính trị, hàng hải, hàng không đến tín dụng thương mại và rủi ro chính trị, mức độ ảnh hưởng là đa tầng và có thể kéo dài ngay cả khi hoạt động quân sự trực tiếp kết thúc.
Thị trường bảo hiểm sẽ phải đối mặt với:
- Gia tăng tổn thất và tranh chấp pháp lý,
- Biến động phí bảo hiểm chiến tranh,
- Áp lực thanh khoản và tái bảo hiểm,
- Rủi ro tích tụ tổn thất (aggregation) trên nhiều dòng nghiệp vụ.
Diễn biến tiếp theo tại Trung Đông sẽ đóng vai trò quan trọng đối với mức độ tổn thất cuối cùng của ngành bảo hiểm toàn cầu trong năm 2026.
Nguồn tham khảo:
Kennedys Law (2026), War with Iran: implications for the insurance market.
Sending data...