Trong 5 năm qua, tỷ lệ doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu theo hình thức thanh toán trả chậm đã tăng mạnh, chiếm tới 60–70% tổng kim ngạch xuất khẩu sang các thị trường lớn như Trung Quốc, EU và Hoa Kỳ. Đây là xu thế tất yếu của thương mại quốc tế, nhưng đồng thời kéo theo rủi ro cố hữu: khách hàng chậm thanh toán hoặc mất khả năng thanh toán.
Theo khảo sát của Allianz Trade (Euler Hermes trước đây) năm 2024, hơn 40% doanh nghiệp toàn cầu từng trải qua ít nhất một trường hợp khách hàng không trả nợ đúng hạn. Đáng chú ý, báo cáo của Coface cùng năm cũng cho thấy hơn 45% doanh nghiệp châu Á – Thái Bình Dương gặp tình trạng thanh toán kéo dài trên 90 ngày, trong đó 8% bị đánh giá là “rủi ro cao” với khả năng mất toàn bộ khoản phải thu. Với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, chỉ một khoản nợ xấu lớn cũng có thể khiến dòng tiền đứt gãy, ảnh hưởng đến khả năng trả nợ ngân hàng và kế hoạch tăng trưởng.
Trong bối cảnh đó, Bảo hiểm Tín dụng Thương mại (Trade Credit Insurance – TCI) ra đời như một công cụ quản trị rủi ro tài chính, giúp doanh nghiệp bảo vệ dòng tiền và tài sản trước các rủi ro không thanh toán từ khách hàng trong và ngoài nước. Nếu khách hàng không trả được nợ hoặc phá sản, doanh nghiệp được bảo hiểm sẽ nhận bồi thường phần tổn thất đã được thỏa thuận trong hợp đồng.
Doanh nghiệp nào nên sử dụng TCI?
TCI đặc biệt hữu ích cho các doanh nghiệp có hợp đồng xuất khẩu thanh toán trả chậm hoặc không được ngân hàng bảo lãnh toàn bộ. Một số ngành điển hình:
- Nông sản, thủy sản: Xuất khẩu nhiều qua hợp đồng tín chấp, thanh toán trả chậm. Rủi ro chủ yếu từ thị trường Trung Quốc, Trung Đông và EU. Với giao dịch có L/C không hủy ngang, doanh nghiệp hầu như không cần TCI vì ngân hàng đã bảo lãnh thanh toán. Nhưng với hợp đồng trả chậm, TCI trở thành lá chắn cần thiết.
- Dệt may, da giày: Ký hợp đồng FOB hoặc CIF, kỳ hạn thanh toán 30–90 ngày. Rủi ro cao nếu đối tác gặp khó khăn dòng tiền hoặc chịu ảnh hưởng từ biến động nhu cầu tiêu dùng ở châu Âu, Mỹ.
- Công nghiệp nhẹ, vật liệu, thiết bị: Xuất khẩu sang ASEAN, Nam Á. Ngoài rủi ro khách hàng chậm trả, còn có yếu tố chính trị và ngoại hối.
- Điện tử và linh kiện công nghệ: Hợp đồng giá trị lớn, thanh toán nhiều đợt. Nếu đối tác phá sản, doanh nghiệp có thể mất vốn hàng triệu USD.
- Dược phẩm, hóa chất: Thanh toán thường kéo dài 60–120 ngày. Thị trường mới nổi có thể áp dụng biện pháp kiểm soát ngoại hối bất ngờ, khiến tiền bị phong tỏa.
- Thương mại nội địa: Bán hàng trả chậm cho hệ thống phân phối, đại lý hoặc chuỗi siêu thị. Khi đối tác mất khả năng thanh toán, rủi ro cũng không kém giao dịch quốc tế.
Những hiểu nhầm thường gặp về TCI
- “TCI chỉ dành cho doanh nghiệp lớn?”
Sai. Doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) mới là đối tượng cần TCI nhất vì họ ít có bộ phận quản trị rủi ro chuyên trách. Các công ty bảo hiểm hiện đã phát triển nhiều gói linh hoạt, áp dụng cho hợp đồng với phí bảo hiểm chỉ vài ngàn USD.
- “Chỉ mua cho xuất khẩu, không áp dụng nội địa?”
Không đúng. TCI bảo vệ cho cả giao dịch nội địa nếu doanh nghiệp bán hàng trả chậm.
- “TCI chỉ chi trả khi khách hàng phá sản?”
Ngoài phá sản, TCI còn chi trả khi khách hàng chậm thanh toán quá hạn không có lý do chính đáng, hoặc khi rủi ro chính trị (chiến tranh, cấm vận, thay đổi chính sách ngoại hối) khiến thanh toán bị trì hoãn.
- “TCI chỉ là sản phẩm bồi thường, không giúp thu hồi nợ?”
Thực tế, hầu hết nhà cung cấp TCI còn hỗ trợ doanh nghiệp thẩm định tín dụng đối tác, giám sát rủi ro và trong nhiều trường hợp, tham gia quá trình thu hồi nợ.
- “TCI chỉ áp dụng với những người mua hàng hiện hữu?”
Không chính xác. Một trong những giá trị lớn nhất của TCI là giúp doanh nghiệp tự tin mở rộng sang khách hàng và thị trường mới. Công ty bảo hiểm sẽ thẩm định đối tác mới, đưa ra hạn mức tín dụng phù hợp và chia sẻ rủi ro với doanh nghiệp.
Lợi ích kép cho doanh nghiệp và ngân hàng
Với doanh nghiệp
- Bảo vệ dòng tiền và lợi nhuận: Giảm thiểu rủi ro từ các khoản phải thu khó đòi, duy trì thanh khoản ổn định.
- Hỗ trợ mở rộng thị trường: TCI giúp doanh nghiệp bán hàng trả chậm cho khách hàng mới hoặc thị trường mới mà vẫn yên tâm.
- Tăng uy tín và khả năng vay vốn: Hợp đồng TCI cho thấy doanh nghiệp có quản trị rủi ro bài bản, giúp dễ dàng vay vốn với hạn mức cao hơn.
- Tiết kiệm chi phí quản lý rủi ro: Doanh nghiệp không phải duy trì bộ phận lớn để kiểm soát công nợ, vì công ty bảo hiểm hỗ trợ thẩm định và giám sát khách hàng.
Với ngân hàng
- Giảm thiểu rủi ro tín dụng gián tiếp: Nếu doanh nghiệp xuất khẩu bị mất vốn do khách hàng không trả, ngân hàng cũng chịu ảnh hưởng. TCI giúp hạn chế điều này.
- Tăng khả năng cho vay an toàn: Ngân hàng có thể giải ngân nhanh hơn và với hạn mức cao hơn nhờ TCI được coi là tài sản bảo đảm phụ.
- Đáp ứng chuẩn mực quản trị rủi ro quốc tế: Trong bối cảnh Basel II, Basel III, việc có TCI giúp ngân hàng phân tán rủi ro và tuân thủ tốt hơn.
- Thúc đẩy tăng trưởng tín dụng bền vững: Khi doanh nghiệp xuất khẩu được bảo vệ, ngân hàng cũng an tâm mở rộng dư nợ mà không lo nợ xấu đột biến.
Tóm lại, Bảo hiểm Tín dụng Thương mại không chỉ là một sản phẩm bồi thường sau rủi ro, mà là một giải pháp quản trị tài chính toàn diện. Trong bối cảnh xuất khẩu Việt Nam tăng trưởng nhanh và sự cạnh tranh ngày càng gay gắt, việc chủ động bảo vệ dòng tiền bằng TCI có thể trở thành yếu tố sống còn giúp doanh nghiệp cạnh tranh bền vững và ngân hàng yên tâm đồng hành.
Sending data...